Γρεβενά

Γεωγραφία-Περιβάλλον

Γεωγραφική θέση

xartis 1Η Περιφερειακή Ενότητα Γρεβενών καταλαμβάνει το νοτιοδυτικό τμήμα της Δυτικής Μακεδονίας. Συνορεύει βορειοανατολικά με την Π.Ε. Κοζάνης, ανατολικά με τις Π.Ε. Κοζάνης και Λάρισας, νότια με την Π.Ε. Τρικάλων, νοτιοδυτικά και δυτικά με την Π.Ε. Ιωαννίνων και βορειοδυτικά με την Π.Ε. Καστοριάς.Η έκτασή της είναι 2.291 τ.χλμ. Το έδαφος της Περιφερειακής Ενότητας είναι στο σύνολό του ορεινό και ημιορεινό (85%περίπου). Το ανάγλυφό του διαμορφώνεται από πολλές κορυφές του Βούρινου, των Καμβουνίων, των Χασίων και της Βόρειας Πίνδου όπου και βρίσκονται οι ψηλότερες κορυφές της Π.Ε. . Η οροσειρά εκτείνεται στο δυτικό τμήμα της Περιφερειακής Ενότητας και αποτελεί ένα αδιαπέραστο τείχος, που δυσχεραίνει την επικοινωνία με την 'Ηπειρο.Οι κορυφές Βασιλίτσα (2.249 μ.), Βούζιο (2.239 μ.), Αφτιά (2.005 μ.), Φλέγκα (2.158 μ.), Μαυροβούνι (2.050 μ.) και Μηλέα (2.160 μ.) υψώνονται στα όρια της Π.Ε. με την Π.Ε.  Ιωαννίνων, ενώ οι κορυφές Κίρκουρη (1.860 μ.), Σκούρτζα (1. 799 μ.), 'Ορλιακας (1.433 μ.), Αυγό (2.177 μ.), Πυροστιά (1.860 μ.) κ.ά. βρίσκονται ολοκληρωτικά στο έδαφος της Π.Ε. .Τα Χάσια, βουνά χαμηλά, με ομαλές από τη διάβρωση κορυφές, χωρίζουν την Π.Ε. Γρεβενών από την Π.Ε. Τρικάλων. Τα Καμβούνια κατέχουν το βορειοανατολικό τμήμα της Π.Ε. , με ψηλότερες κορυφές τις Βουνάσα (1.615 μ.), Μαυρολίθαρα (1.363 μ.), Προφήτης Ηλίας Λουτρού (1.055 μ.) βόρεια της Δεσκάτης, Τρέτιμος (1.093 μ.) και Τσιότινα (933 μ.), νότια της Δεσκάτης.Στο νοτιοδυτικό άκρο της Π.Ε. στα όρια με την Π.Ε. Τρικάλων υψώνεται το βουνό Μετερίζια (1.381 μ.). Στην Περιφερειακή Ενότητα υπάρχουν λίγες πεδινές εκτάσεις.Μία από αυτές είναι και η ψηλή λεκάνη των Γρεβενών. Περικλείεται από τα παραπάνω βουνά και είναι ανοιχτή μόνο στο Βορρά προς την επαρχία Βοϊου της Π.Ε. Κοζάνης. Άλλες μικρές πεδιάδες είναι αυτές του Καρπερού, της Δήμητρας, της Κατάκαλης, της Παλιουριάς.Τα νερά της Π.Ε. αποστραγγίζονται από τον Αλιόκμονα και τους παραποτάμους του. Ο Αλιάκμονας εισέρχεται στην Π.Ε. από τα Βόρια, από την περιοχή της Σιάτιστας της Π.Ε. Κοζάνης. Διασχίζει τη δασώδη λεκάνη των Γρεβενών ανατολικά της πόλης και δέχεται τα νερά της Β. Πίνδου από τους δεξιούς παραποτάμους του κυρίως. Σημαντικότεροι απ' αυτούς είναι ο Γρεβενιώτικος ή Γρεβενίτης ή Γρεβενιώτικο ποτάμι, που διασχίζει την πόλη, ο Βενέτικος (ο μεγαλύτερος παραπόταμος) που διέρχεται νότια των Γρεβενών και ο Σταυροπόταμος.Στο δυτικό άκρο της Π.Ε. και μέσα από τον κορμό της Β. Πίνδου πηγάζει ο ποταμός Αώος. Η Περιφερειακή Ενότητα Γρεβενών θεωρείται μία από τις πιο κρύες κλιματολογικά περιοχές της Ελλάδας.Τα Γρεβενά βρίσκονται στο κέντρο σχεδόν της Π.Ε. και έχουν ακτινωτούς οδικούς άξονες επικοινωνίας με Κοζάνη, Λάρισα, Τρίκαλα και Γιάννενα. Η πόλη των Γρεβενών είναι χτισμένη σε υψ. 534 μ. ανατολικά της Β. Πίνδου, στις όχθες του Γρεβενίτη, παραπόταμου του Αλιάκμονα.

Φυσικό Περιβάλλον

Η περιοχή της Περιφερειακής Ενότητας Γρεβενών αποτελεί κομμάτι της οροσειράς της Πίνδου, χαρακτηρίζεται από τα απέραντα παραγωγικά δάση κωνοφόρων και πλατύφυλλων και τα άφθονα νερά που τρέχουν από τις χιονοσκέπαστες κορυφές των βουνών.
Η πανίδα της περιοχής χαρακτηρίζεται από την παρουσία των μεγάλων θηλαστικών, όπως ο λύκος, η αρκούδα, το αγριογούρουνο, το ζαρκάδι και το αγριόγιδο.

Η περιοχή της Βασιλίτσας περιλαμβάνεται στον εθνικό κατάλογο των προστατευμένων περιοχών του δικτύου (Natura 2000). Στα ορεινά ρέματα της περιοχής υπάρχουν αξιόλογοι αριθμοί ορεινής πέστροφας, ενώ στις δρακόλιμνες της περιοχής, τους αλπικούς τρίτωνες. Τα υποαλπικά λιβάδια της περιοχής είναι από τις σημαντικές περιοχές για τα αρπακτικά. Πλεονέκτημα της περιοχής αποτελεί η Βάλια Κάλντα -Ζεστή κοιλάδα- και ο Εθνικός Δρυμός της Πίνδου που την περικλείει. Άλλη μια, όχι τόσο γνωστή κοιλάδα αλλά εξίσου εντυπωσιακή, είναι η Βάλια Κίρνα όπου μπορεί κάποιος να απολαύσει την εικόνα του καταρράκτη που συμπληρώνει το πλούσιο μωσαϊκό της φύσης.
Η περιοχή του Σπηλαίου και το Όρος Όρλιακας αποτελεί Τόπο Ιδιαιτέρου Φυσικού Κάλλους. Τα Γρεβενά έχουν ανεκτίμητης αξίας ευρήματα στη γεωλογική και παλαιοντολογική έρευνα. Πρόσφατη ανασκαφή στη Μηλιά Γρεβενών έφερε στο φως τους μεγαλύτερους ίσως χαυλιόδοντες στον κόσμο, αφού το μήκος τους ξεπερνά τα 4,39 μ. Αυτοί ανήκουν σε ένα προβοσκιδωτό, ηλικίας 3.000.000 ετών που πρέπει να είχε ύψος περίπου 4,5 μ και βάρος μεγαλύτερο από 12 τόνους.

Λίμνες Φλέγγα (Δρακόλιμνες)

Σε υψόμετρο 1960μ. και 1940μ. υπάρχουν δύο εντυπωσιακές μικρές λίμνες, πάνω στα υπαλπικά υψίπεδα του βουνού Μαυροβουνίου στη Φλέγγα. Οι λίμνες αυτές που αποτελούν το σύμβολο της περιοχής, συνδέονται με πολλούς θρύλους. Έχουν νερό ολόκληρο το χρόνο και στα νερά τους ζούνε διάφορα αμφίβια όπως τρίτωνες (Triturus alpestris) και βατράχια(Bombina variegate,Rana graeca).
Υπάρχουν 3 μονοπάτια που οδηγούν στις λίμνες Φλέγγα:
Το πρώτο ξεκινάει απ’ το Αρκουδόρεμα στο ύψος της συμβολής με το ρέμα «Μνήματα», το δεύτερο απ’ το ρέμα «Σαλατούρα» και το τρίτο απ’ το διάσελο «Σαλατούρα Μηλιάς» και ακολουθεί την κορυφογραμμή του Μαυροβουνίου. Χρόνος ανάβασης 3 έως 4 ώρες περίπου

 Επίσης από την πλευρά του Μετσόβου υπάρχει το σημασμένο μονοπάτι Ρ6 που ακολουθεί τον δασικό δρόμο μέχρι το ορειβατικό καταφύγιο του Δήμου Μετσόβου και μετά ακολουθώντας την κορυφογραμμή του Μαυροβουνίου καταλήγει στις Λίμνες ή στην κορυφή της Φλέγγας. Χρόνος ανάβασης απ’ το καταφύγιο 1,5 έως 2 ώρες περίπου. Επίσης υπάρχει ένα άλλο μονοπάτι που ξεκινάει απ’ την τοποθεσία «Άσπρα λιθάρια» και καταλήγει στα «Αυτιά Φλέγγας» (χρόνος ανάβασης 1 ώρα περίπου) και μετά στις Λίμνες Φλέγγας. Τέλος απ’ το χωριό Βοβούσα διασχίζοντας το «Αρκουδόρεμα» ανηφορικά υπάρχει μονοπάτι που καταλήγει τόσο στην πεδιάδα της Βάλια Κάλντας ( χρόνος ανάβασης 4,5 έως 5 ώρες) όσο και στις Λίμνες Φλέγγας (χρόνος ανάβασης 7 ώρες περίπου).

Παραπόταμοι Αλιάκμονα

Ποταμός της Δυτικής Μακεδονίας, ο μεγαλύτερος ποταμός της Ελλάδας, που βρίσκεται εξ’ ολοκλήρου σε ελληνικό έδαφος και έχει συνολικό μήκος 297 χλμ. Διασχίζει τις Περιφερειακής Ενότητας  Γρεβενών, Καστοριάς, Κοζάνης,  Ημαθίας και  Πιερίας. Δέχεται τα πλεονάζοντα νερά της λίμνης Καστοριάς καθώς και τα νερά των: Λιβαδοπόταμου, Στραβοπόταμου, Βέλα, Ντραμπουτιώτικου, Πραμορίτσα, Γρεβενιώτικου, Βενέτικου, Σταυροπόταμου, Εδεσσαίου, της στραγγιστικής τάφρου της λίμνης Γιαννιτσών. Εκβάλλει στον Θερμαϊκό  κόλπο, λίγο  νοτιότερα από τις εκβολές του Αξιού ποταμού δημιουργώντας ένα εκτεταμένο δέλτα πλούσιο σε χλωρίδα και πανίδα.Στην Δυτική Μακεδονία σχηματίζεται από τη συμβολή, κοντά στο χωριό Μανιάκοι της Καστοριάς, των ποταμών Μπέλιτσα που πηγάζει από το όρος Βόιο και Ζέλοβο, που έχει τις πηγές του στο όρος Βαρνούντα. Στην Περιφερειακή Ενότητα Γρεβενών οι παραπόταμοι που τον σχηματίζουν, Βενέτικος και Γρεβενίτης , πηγάζουν στα νοτιοδυτικά από την κοιλάδα Βάλια Κάλντα , τον  Όρλιακα  και τον Σμόλικα. Ο Βενέτικος αποτελεί τον μεγαλύτερο παραπόταμο τού Αλιάκμονα και δημιουργείται από μικρότερους παραποτάμους  ή  χείμαρρους, όπως ο Βελονιάς και Σμιξιώτικος. Μέχρι να συναντήσει το Αλιάκμονα ρέει μέσα από κοιλάδες και σε σημεία, όπως στην περιοχή του χωρίου Σπήλαιο Γρεβενών δημιουργεί απότομα και εντυπωσιακά φαράγγια. Σημαντική επίσης στο ποτάμιο αυτό σύστημα είναι η παρουσία τού ρέματος της Σούτσας που διασχίζει τα Δημοτικά Διαμερίσματα τού Δήμου Χασίων.
Στον βορρά  μαζεύει τα νερά του ποταμού Πραμόριτσα  συγκεντρώνοντας τα νερά του υδροκρίτη της περιοχής της Κοζάνης. Στην συνέχεια  σχηματίζει τόξο γύρω  από το βουνό Βούρινο και μέσα από μια βαθιά χαράδρα προχωρεί βορειοανατολικά για 90 χιλιόμετρα σχηματίζοντας μαιάνδρους στην περιοχή της Ζάβορδας.Ο ποταμός συμβάλει στην ανάπτυξη της περιοχής και συγκεκριμένα της αγροτικής παραγωγής μέσω φραγμάτων και αρδευτικών δικτύων που καλύπτουν τις ανάγκες άρδευσης.

 grevena 3Στην δυτική Μακεδονία ο Αλιάκμονας και οι παραπόταμοί του σχηματίζουν ένα πολυδαίδαλο ποτάμιο δίκτυο το   οποίο   σε συνδυασμό με την γεωγραφική  θέση  της περιοχής  ανάμεσα σε Μακεδονία και Ήπειρο  επέβαλε το  χάραγμα σημαντικών δρόμων, χαρακτηριστική είναι  "η Βασιλική στράτα " στον άξονα Μαυραναίοι-Ζιάκα-Περιβόλι-Βωβούσα. Η  ανάγκη αυτή οδήγησε στη ζεύξη των ποταμών με πέτρινα γεφύρια  τα οποία διασώζονται  μέχρι σήμερα.Η περιήγηση στα γεφύρια  είτε διαπλέοντας τα ποτάμια (Αλιάκμονας και Βενέτικος) είτε περπατώντας σε παραποτάμιες διαδρομές  συνδυάζει την αναψυχή με την άσκηση, δίνοντας την δυνατότητα στους επισκέπτες να αναπτύξουν δραστηριότητες όπως το ψάρεμα, το ράφτινγκ και καγιάκ, την γνωριμία με το φυσικό περιβάλλον της περιοχής και με την τοπική ιστορία.