Καστοριά

Ιστορία Νομού-Καστοριάς

Η Καστοριά είναι η μοναδική ελληνική πόλη όπου στη συνέχεια της μακρόχρονης ιστορίας της αποκαλύπτεται η τοπική ελληνική παράδοση, όπως διαμορφώθηκε στις διάφορες εποχές. Είναι μία πόλη που κράτησε την ελληνική φυσιογνωμία και τις παραδόσεις ακόμη και σε δύσκολες ιστορικές περιόδους. Στην αρχιτεκτονική της επιβιώνουν ουσιαστικά στοιχεία της βυζαντινής παράδοσης που στη συνέχεια μεταπλάθονται, κατά τους μεταβυζαντι­νούς χρόνους με τρόπους και συστήματα της εποχής.

Προϊστορία

limnΣτη νοτιοδυτική πλευρά της Περιφερειακής Ενότητας, κοντά στο χωριό Νόστιμο, υπάρχει το Απολιθωμένο Δάσος, ηλικίας 15-20 εκατομμυρίων χρόνων. Εκεί οι προσχώσεις των ποταμών σχημάτισαν ένα μεγάλο δέλτα, μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε ένα άγριο υποτροπικό δάσος με οξιές, καστανιές, βελανιδιές, ακόμα και φοίνικες. Κάποια ηφαιστειακή έκρηξη σκέπασε με λάβα και στάχτη το δάσος, συντελώντας έτσι στην απολίθωσή του. Επίσης, αξιόλογα ευρήματα απολιθωμάτων υπάρχουν και στην περιοχή της Οινόης. Η ανασκαφή έφερε στο φως κορμούς δένδρων μήκους 5-10 μέτρων και διαμέτρου 50-80 εκατοστών, στους οποίους διακρίνεται ο φλοιός και οι δακτύλιοι. Ανάμεσά τους και οι μοναδικοί απολιθωμένοι φοίνικες που έχουν βρεθεί στην ηπειρωτική Ελλάδα. Η ανασκαφές έφεραν επίσης στο φως θαλάσσια απολιθώματα όπως κοχύλια, σαλιγκάρια, αστερίες, μύδια, καθώς και το δόντι ενός τεράστιου καρχαρία. Στο μικρό Μουσείο Απολιθωμένου Δάσους που βρίσκεται στο Νόστιμο, θα θαυμάσετε τα μοναδικά αυτά ευρήματα (τηλ.24670 84588,84566). Ο προϊστορικός οικισμός του Δισπηλιού είναι ένας από τους αρχαιότερους λιμναίους οικισμούς που ανακαλύφθηκαν στην Ευρώπη. 

Ο οικισμός μας δίνει μια πλήρη εικόνα ενός πρώιμου πολιτισμού με θαυμαστά επιτεύγματα. Η πρώιμη φάση του χρονολογείται γύρω στο 5500 limni23π.Χ. Οι κάτοικοι του Δισπηλιού έμεναν σε καλύβες που έχτιζαν μέσα στη λίμνη, πάνω σε πασσαλόπηκτες πλατφόρμες. Οργάνωναν και χρησιμοποιούσαν το χώρο με τρόπο αξιοθαύμαστο. Τα 3.000 άτομα που ζούσαν εδώ ψάρευαν, κυνηγούσαν, καλλιεργούσαν τη γη, εξέτρεφαν κατοικίδια ζώα, κατασκεύαζαν εργαλεία και σκεύη, γνώριζαν τη γραφή και τη μουσική. Δίπλα στο χώρο της ανασκαφής έχει διαμορφωθεί το Οικομουσείο, μια πιστή αναπαράσταση μέρους του λιμναίου οικισμού. Ένας ακόμα νεολιθικός οικισμός, που χρονολογείται από το 5650 πΧ. εντοπίστηκε το 2002 στην αγροτική και λοφώδη περιοχή της Αυγής, σε απόσταση 8 χλμ. από το λιμναίο οικισμό του Δισπηλιού. Οι ανασκαφές στην Αυγή, έφεραν στο φως ενδιαφέροντα στοιχεία για την οικιστική οργάνωση και τις τεχνικές δόμησης, την αγροτική παραγωγή, την επεξεργασία και αποθήκευση των γεωργικών προϊόντων, την προετοιμασία και παρασκευή των τροφών, τον εργαλειακό εξοπλισμό, την κόσμηση καθώς και στοιχεία της ταφικής πρακτικής και ιδεολογίας της νεολιθικής κοινωνίας.

 

Ρωμαϊκή εποχή

Ο Ρωμαίος ιστορικός Τίτος Λίβιος αναφέρει ότι στη θέση που βρίσκεται σήμερα η Καστοριά, υπήρχε τον 5ο αιώνα π.Χ. πόλη με το όνομα Κήλητρον, ενώ τον 6οπ.Χ. αιώνα ο Προκόπιος ο Καισαρεύς αναφέρει ότι υπάρχει λίμνη Καστοριά στη Μακεδονία. Η ευρύτερη περιοχή ταυτίζεται με την αρχαία Ορεστίδα, όπου κατοικούσαν Ορέστες «Μάκεδνοι», όπως αποκαλούνται από τον Ηρόδοτο. Ένα σημαντικό επιτύμβιοstatue ανάγλυφο που βρέθηκε στην Πεντάβρυσο, που απεικονίζει το γαλήνιο πρόσωπο μιας γυναίκας, ένα από τα καλύτερα κλασικά έργα που έχουν ανακαλυφθεί στην περιοχή της Μακεδονίας, καθώς και άλλες πρόσφατες ανακαλύψεις της κλασικής αρχαιότητας όπως επιτάφιες επιγραφές, περικεφαλαία και εργαστήρια κεραμικής επιβεβαιώνουν ότι έχουμε ακόμη πολλά να μάθουμε για την περίοδο αυτή. Στους Ρωμαϊκούς Χρόνους, κέντρο της περιοχής ήταν η πόλη Διοκλητιανούπολη, στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα το Άργος Ορεστικό. Η πόλη, η οποία ιδρύθηκε από τον αυτοκράτορα Διοκλητιανό, περιτειχιζόταν από τείχος 2.700 μέτρων. Η περιοχή πέρασε στα χέρια των Ρωμαίων το 197 π.Χ.

Βυζαντινή εποχή

kastroΤο 550 μ.Χ. ο Ιουστινιανός μετονόμασε την πόλη της Καστοριάς σε Ιουστινιανούπολη, περιτειχίζοντάς τη με διπλό κάστρο, υπολείμματα του οποίου σώζονται μέχρι σήμερα. Από το 927 έως το 969 μ.Χ. ήταν υπό την κατοχή των Βουλγάρων, που εκδιώχθηκαν από τους Πετσενέγγους. Το 990 μ.Χ. ο Τσάρος τωνkastra2 Βουλγάρων Σαμουήλ κατέλαβε και την Καστοριά, η οποία απελευθερώθηκε το 1018 από τον Βασίλειο Β΄ τον Βουλγαροκτόνο. Από το 1082 μέχρι την άλωση της Κωνσταντινούπολης, καταλήφθηκε από Φράγκους, το 1204 καταλήφθηκε από Νορμανδούς, Αλβανούς, Σταυροφόρους, Σέρβους και τέλος, το 1385 από τους Τούρκους. Από την κατάληψη αυτή, που κράτησε 5 αιώνες, απελευθερώθηκε το 1912.

Τουρκοκρατία

ktirrrΚατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας, η περιοχή κατάφερε να διατηρήσει την εθνική συνείδηση και τη θρησκευτική πίστη και εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο σημαντικά εμπορικά και πνευματικά κέντρα των Βαλκανίων. Αποτέλεσε, επίσης, πόλο ενίσχυσης των προεπαναστατικών κινημάτων, τα οποία προετοίμασαν το έδαφος για την επανάσταση του 1821 και τα απελευθερωτικά κινήματα του 19ου αιώνα.

 

Μακεδονικός Αγώνας

makedΗ Καστοριά ήταν η περιοχή από όπου πυροδοτήθηκε ο απελευθερωτικός Μακεδονικός Αγώνας (1904-1908). Η αντιστασιακή δράση εναντίον των Βουλγάρων οργανώθηκε εδώ, με πρωτεργάτη τον Παύλο Μελά, ο οποίος σκοτώθηκε το 1904 στο χωριό Μελάς. Εκεί βρίσκεται και το σπίτι όπου πέθανε, το οποίο λειτουργεί ως μουσείο με ενθύμια του Μακεδονικού Αγώνα. Μια ακόμα λαμπρή προσωπικότητα της περιόδου είναι ο μητροπολίτης Γερμανός Καραβαγγέλης, ο οποίος έκανε το παν για να ενισχύσει το εθνικό φρόνημα και οδήγησε τους μακεδονομάχους σε νικηφόρες μάχες εναντίον των κομιτατζήδων.

Νεότεροι χρόνοι 

metana

Οι κάτοικοι της περιοχής έδωσαν το παρών τόσο στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) όσο και στους δύο Παγκοσμίους Πολέμους (Α΄ 1914-1918, Β΄ 1940-1945). Στη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου (1946-1949) η Καστοριά βρέθηκε πάλι στο κέντρο των εξελίξεων. Η ημέρα της απελευθέρωσης από Τούρκους, Σέρβους και Βουλγάρους ήρθε την 11η Νοεμβρίου του 1912, όταν ο επίλαρχος Ιωάννης Άρτης μπήκε νικητής στην πόλη της Καστοριάς.

 end faq

Η Καστοριά είναι κτισμένη στο λαιμό της χερσονήσου που εισχωρεί προς το κέντρο της λίμνης. Η επίδραση της λίμνης υπήρξε σε κάθε εποχή ευεργετική. Η ομορφιά του φυσικού τοπίου γύρω της εντυπωσίαζε τους ξένους περιηγητές που την επισκέ­πτονταν στους χρόνους της τουρκοκρατί­ας και εντυπωσιάζει μέχρι σήμερα, καθώς το τοπίο έμεινε σχεδόν αναλλοίωτο. Οι Τούρκοι την ονόμαζαν Sah gol, που ση­μαίνει βασιλική λίμνη και συγχρόνως πα­νέμορφη. Η μοναδικότητα της Καστοριάς πέραν του φυσικού κάλλους οφεί­λεται στην ποιότητα του αρχιτεκτονικού περιβάλλοντος όπως διαμορφώθηκε μέσα από τους αιώνες. Η πόλη, κτισμένη αμφι­θεατρικά στις όχθες της λίμνης αριθμούσε 2000 όμορφα παραδοσιακά σπίτια, όπως μας περιγράφουν περιηγητές του 18ου και 19ου αι. (Νικόλαος Σχινάς, Ζώτος Μολοσ­σός, Berard κ.α.). Πρόκειται για ενδιαφέ­ρουσα αρχιτεκτονική που δίνει άπειρες δυνατότητες συνδιασμών, ανάλογα με το κλίμα, τις ασχολίες των κατοίκων, τη γεω­μορφολογία τα προσφερόμενα υλικά και ιδίως ανάλογα με τις τοπικές συνθήκες το ήθη και τις συνήθειες των κατοίκων της. Η πόλη, σύμφωνα με τις αρχαιότερες οθωμανικές πηγές ήταν οργανωμένη κατά γειτονιές οι οποίες έπαιρναν το όνομα τους απο εκκλησίες, επιφανείς κατοίκους, εθνότητες ή συντεχνίες (μαχαλάδες του Προδρόμου, του Αγίου Νικολάου, του Δραγωτά, του Σγουρού, του Φαναριώτη, των Εβραίων, των μουσουλμάνων, των κωδωνοποιών, των σαμαρτζήδων, των φεσοποιών, των ψαράδων, των εμπόρων κλπ.). Μέχρι σήμερα διατηρεί σύνολα και όχι απλώς μεμονωμένα διατηρητέα κτίρια, όπως είναι οι συνοικίες Ντολτσό και Απόζαρι.