Γρεβενά

Ιστορία Περιφερειακής Ενότητας - Γρεβενά

Τα Γρεβενά ως οικισμός αναφέρονται σε γραπτές πηγές από τον 10° αι. Στα τέλη του 11ου  δημιουργήθηκε η επισκοπή Γρεβενού με απόσπαση από αυτήν της Καστοριάς. Από την αλληλογραφία του Ιωάννη Απόκαυκου, μητροπολίτη Ναυπάκτου, και του Γεωργίου Βαρδάνη, χαρτοφύλακα Αθηνών, αντλούμε την πληροφορία ότι στις αρχές του 13ου αι. τα Γρεβενά ήταν αξιόλογη πόλη «έχουσα κλήρον ευπαίδευτον και παν ό,τι ηδύνατο να θέλγη την ψυχήν». Στον κώδικα του έτους 1652 της Ιεράς Μονής του Οσίου Νικάνορα, της γνωστής Ζάβορδας υπάρ­χει κατάστιχο των χριστιανικών χωριών που ανήκαν στην επαρχία Γρεβενών.

Στα χρόνια της τουρκοκρατίας η περιοχή των Γρεβενών υπήρξε πατρίδα και εστία δράσης ονομαστών αρματολών. Το αρμα­τολίκι της Πίνδου παρουσιάζεται σε δράση από τα πρώτα χρόνια της τουρκοκρατίας. Βασική του έδρα ήταν η Βάλια Κάλντα, το ασφαλέστερο και κυριότερο λημέρι της.

Νεότερες επιστημονικές έρευνες στο ΒΔ ορεινό τμήμα του Ν. Γρεβενών αναδεικνύ­ουν το ζωντανό και πλούσιο σε προϊστορικά ευρήματα και ανθρώπινη παρουσία ορεινό ελλαδικό χώρο ανατρέποντας πολλά από τα στερεότυπα της μέχρι τώρα αρχαιολογικής του εικόνας. Αποτέλεσε μεγάλη έκπληξη το γεγονός ότι σε αλπικές περιοχές της Πίνδου, γύρω από τα χωριά Σαμαρίνα, Σμίξη, Φιλιππαίοι, Πολυνέρι, Αβδέλλα, που το υψόμετρο τους ξεπερνά τα 1700 μ., παρατηρήθηκαν σημαντικές συγκεντρώσεις προϊστορικών αρχαιολογι­κών θέσεων που ανήκουν σε παλαιολιθικές θηρευτικές ομάδες που χρονολογούνται πριν από τουλάχιστον 60.000 χρόνια αλλά και σε νεολιθικούς γεωργοκτηνοτρόφους των τελευταίων 6.000 χρόνων.

Από την άλλη μεριά η ανασκαφή στο Καστρί, ανάμεσα στα χωριά Πολυνέρι και Αλατόπετρα, έφερε στο φως την ακρόπο­λη μιας άγνωστης τειχισμένης πόλης που καταστράφηκε στα μέσα του 2ου αι. π.Χ. στη διάρκεια πολεμικής σύρραξης. Από τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο σώζονται σπουδαία μοναστήρια, όπως η μονή του Οσίου Νικάνορα (Ζάβορδα), της Παναγίας στο Σπήλαιο, της Παναγίας Τορνικίου (κοντά στο χωριό Παναγία), του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στη Μπουνάσια, κοντά στη Δεσκάτη, και του Ταξιάρχη στον ομώνυμο οικισμό.

Αν κάποιος αναζητά κάτι μοναδικό δεν έχει παρά να επισκεφθεί την Πίνδο με τα απέραντα δάση της τα πανύψηλα δένδρα με τους ευθυτενείς κορμούς, τις μεγάλες υγρές κοιλάδες ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζει η Βάλια Κάλντα. Αλπικές λίμνες, με πιο ξακουστή τη Δρακόλιμνη, δημιουρ­γούν ένα εξαιρετικό φυσικό τοπίο. Η Βάλια Κάλντα, ως εθνικός δρυμός της Πίνδου, αποτελεί μοναδικό φυσικό αγαθό. Από’κει διέρχεται και το ευρωπαϊκό μονοπάτι Ε6.

Την Περιφερειακή Ενότητα Γρεβενών διασχίζει ο Αλιάκμο­νας ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός της χώρας μας. Ξεκινά από τις όμορφες νερομάνες του Γράμμου και του Βίτσιου και αφού διασχίσει τη δασώδη λεκάνη των Γρεβενών, εκβάλλει στο Θερμαϊκό κόλπο. Σημαντικότεροι από τους παραποτάμους του είναι ο Γρεβενίτης που διασχίζει την πόλη των Γρεβενών, ο Βενέτικος ο Πραμό­ριτσα και ο Σταυροπόταμος. Στη διαδρομή του ποταμού υπάρχουν υγρότοποι και καταφύγια θηραμάτων. Εκτός της φυσικής ομορφιάς ο Αλιάκμονας και οι παραπότα­μοι του προσφέρονται για ψυχαγωγία με καγιάκ και για ψάρεμα. Στα περάσματα των ποταμών σώζονται πολλά μονότοξα ή πολύτοξα πέτρινα γεφύρια, θαυμαστές στέρεες και συνάμα λεπτές κατασκευές. Ένωναν χωριά και πόλεις εδώ και εκατο­ντάδες χρόνια και ήταν μέρος των δρόμων των πραματευτάδων και των άλλων καρα­βανιών που μετέφεραν προϊόντα προς την Ήπειρο και την Ευρώπη. Τα σπουδαιότερα είναι του Αζίζ Αγά, του Κηπουριού, του Σπανού, της Πορτίτσας, του Ζιάκα, του Δοτσικού.

Στην Πίνδο, στη θέση Διάσελο, βρίσκεται το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας σε υψόμετρο 1.750μ. (48 χλμ. από την πόλη των Γρεβενών), που διαθέτει 12 χιονοδρο­μικές πίστες σχολή σκι, ορειβατικό κατα­φύγιο και σαλέ.

Στην περιοχή του Αλιάκμονα κοντά στο χωριό Μηλιά των Γρεβενών, μέσα σε αποθέσεις του ποταμού ήλθαν στο φως οστά προϊστορικού ελέφαντα. Ο ελέφαντας ύψους 4,5 μ., βάρους 12 τόνων και μήκους χαυλιόδοντα 4,40 μ. έζησε στην περιοχή περίπου 3 εκατομμύρια χρόνια πριν. Τα ευρήματα σήμερα εκτίθενται σε κτίριο της Κοινότητας του οικισμού της Μηλιάς. Πρόσφατο εύρημα στην περιοχή συγκε­ντρώνει πλέον το ενδιαφέρον των παλαιο­ντολόγων από όλο τον κόσμο.

Τα μανιτάρια είναι ένα από τα στοιχεία που συνθέτουν το μωσαϊκό της χλωρίδας της Περιφερειακής Ενότητας Γρεβενών και αποτελούν βα­σικό χαρακτηριστικό της φυσιογνωμίας τους. Εκατοντάδες είδη εμφανίζονται στα δάση, στα λιβάδια και τις όχθες των ποταμών. Οι επισκέπτες του Σπηλαίου, του Πολυνερίου, της Αλατόπετρας, των Φιλιππαίων, της Καλλονής ακόμη και της πόλης των Γρεβενών, έχουν την ευκαιρία να γευ­τούν ποικιλία συνταγών με μανιτάρια.